10 Temmuz 2020 Cuma

Tanık ifadesi güvenilir midir?

tanik-ifadesi-guvenilir-midir

1984 yılı Temmuz ayında, bir adam North Carolina’da yaşayan 22 yaşındaki Jennifer Thompson’ın evine girdi ve onu bıçakla tehdit etti. Jennifer, onu öldürmemesi için saldırganı ikna ederek uzlaşmayı sağladı. Buna karşılık, saldırgan ona tecavüz edip ortadan kayboldu.
08 Şubat 2020 Cumartesi 20:31

 Sadece birkaç saat sonra bir robot resim uzmanı ve Jennifer, saldırganın robot resmini çizmek için birlikte çalıştılar. Daha sonra polis memuru saldırgana benzeyen adamların sabıka fotoğraflarını Jennifer’a gösterdi.

 

Thompson, daha öncesinde hırsızlık suçundan sabıkası olan 22 yaşındaki Ronald Cotton’ın fotoğrafını seçti. Ronald polisin onu aradığını duyunca polis merkezine giderek teslim oldu. Zanlı, Thompson’ın ifadesine istinaden müebbet hapis cezasına çarptırıldı. On bir yıl sonra, DNA eşleme teknolojisindeki gelişmelerle, Thompson’dan alınan örnekler, sonunda suçunu itiraf eden farklı bir kişiyle eşleşti. Bunun sonucunda Cotton serbest bırakıldı.

 

Thompson, Cotton’ın kimliğini fotoğrafına bakarak tespit ettiğinde seçiminden emin değildi. Dakikalarca yaşadığı tereddütten sonra, “Sanırım o adam buydu.” demiş, zamanla kararından daha emin hale gelmişti. Bir yıl sonra onunla mahkemede yüzleştiğinde Thompson şüphelerinden tamamıyla arınmıştı. Kendinden emin bir şekilde ona tecavüz eden adamın Cotton olduğunu belirtti.



 

Bu ve bunun gibi örnekler nedeniyle, Amerikan adalet sistemi tanık ifadelerinin davalarda nasıl kullanılacağı konusunda değişikliğe gitmektedir. Jüri üyelerinden tanık ifadesine şüpheyle yaklaşmaları ve tanıklar gördükleri kişiler hakkında ne kadar emin olsalar da bunu bir noktaya kadar dikkate almaları isteniyor. Şimdilerde hırsızlık soruşturması üzerine yürütülen yeni bir çalışma bu değişikliklerin yarardan çok zarara yol açacağını ileri sürüyor.

 

Herkes tanık ifadesinden elde edilen kanıtların riskli olduğu konusunda hemfikirdir. Doksanlı yıllardan beri DNA temelli tanımlamalar ile yüzlerce masum insan temize çıktı. Bu olayların %70’indeki temel sebep zanlıların tanıklar tarafından yanlış teşhis edilmesiydi. Soruna çözüm bulma amacıyla araştırmacılar çeşitli deneyler yapmışlardır. Bu deneylerde aktörler suçluları canlandırırken denekler de zanlı teşhis odasında faili doğru bir şekilde tahmin etmeye çalışırlar. Bulgular, kesin gibi görünen sahte anılarının tanıkları kolayca yanıltabildiğini ve zanlı fotoğraflarının tanıklara sıralı olarak gösterilmesinin yanlış tanı olasılığını azaltığını göstermektedir. Ancak birçok bilim insanı bu laboratuvar deneylerinin gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığı konusunda ciddi şüpheler duymaktalar.

 

California Üniversitesi’nde psikolog olan John Wixted'ın önderliğindeki ekip Teksas Houston Polis Merkezi’nin hırsızlık şubesiyle birlikte bir deney yürüttü. Ekip, 2013 yılında meydana gelen ve görgü tanıkları ile tek bir şüphelinin dahil olduğu 348 soygun vakasını ele aldı. Polisin istemsiz olarak süreci etkilemediğinden emin olmak için gerçek şüphelinin kimliğinden habersiz polis memurları tarafından altı kişinin fotoğrafı tanıklara gösterildi. Tanıklar karar verirken aynı zamanda seçimlerinden ne kadar emin olduklarını üç aşamalı ölçekte belirttiler: “çok eminim”, “kararsızım”, “emin değilim”.

 

Her vaka belli sayıda kuvvetlendirici delil de içeriyordu. Bu deliller şüphelinin olay yerine yakın olduğu bilindiğinde “zayıf” olarak, şüphelinin ayakkabı izi olay yerinden bir örnekle eşleştiğinde ise “kuvvetli” bir delil olarak adlandırılır. Araştırmacılar şöyle bir mantık yürüttüler: Tanıkların seçimlerinden emin olmaları, zanlı teşhisinin doğruluğu için güçlü bir gösterge olarak kabul edilirse seçimlerinden daha emin olan tanıkların çok miktarda kuvvetlendirici delile de sahip olan şüphelileri doğru teşhis etme olasılığı daha fazla olmalıydı. Bu doğrultuda seçimlerinden emin olmayan tanıkların teşhisleri de daha az güvenilir olmalıydı.

 

Nitekim olay tam olarak böyle gelişti. Genel olarak değerlendirildiğinde, yapılan teşhislerin üçte birinde tanıklar doğru şüpheliyi gösterdiler, üçte birinde teşhis odasını doldurmak için kullanılan beş masum insandan birini doğru olarak teşhis ettiler, üçte birinde de failin teşhis odasında olmadığı kararına vardılar. Ancak tanığın seçiminden emin olması analizlere dahil edildiğinde ortaya farklı bir tablo çıktı. İfadesinden çok emin tanıklar %75 oranında şüpheliyi doğru teşhis ederken %20’den az bir oranda beş masum kişiden birini yanlışlıkla suçladılar. John Wixted’ın önderliğindeki ekibin Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınladığı raporun sonuçları şunu gösteriyor: Polis şüphelilere karşı elinde bol miktarda kuvvetlendirici delil bulundurduğunda ifadesinden emin tanıkların zanlıyı doğru tespit etme oranı %90’lara çıkmaktadır. Wixted şunları söylüyor:

 

"Bu sonuçlar, Cotton olayındaki gibi tanıkların kesin gibi görünen sahte anılara yatkın olmadığı anlamına gelmez. Ancak zamanlama önemlidir. Vurgulamak istediğimiz esas nokta, tanığın şüpheliyi ilk teşhis ederken beyan ettiği emin olma derecesinin dikkate alınması gerektiğidir."

 

Tanığın sahte anıları, mahkeme sırasındaki tanıklığında belirginleşiyor ve güçleniyor olabilir. Wixted sözlerine şöyle devam ediyor:

 

"DNA temelli kanıtların yanlışlıkla mahkûm edilmiş kişinin beraat edilmesini sağladığı vakaların çoğunda tanıklar ilk teşhislerini çok emin olmadan yapmışlardır. Tanığın seçiminden emin olma derecesinin kanıtlara dahil edilmesi durumunda yalnızca daha az masum insan suçlanmakla kalmaz, aynı zamanda da daha fazla suçlu mahkûm edilebilir."

 

Çalışmanın sonuçlarının mantıklı olduğunu belirten Urbana-Champaign’deki Illinois Üniversitesi psikologlarından Aaron Benjamin şöyle diyor:

 

"Çünkü tanığın seçiminden emin olma derecesinin dikkate alınmaması hafıza alanında geniş çapta kabul görmüş görüşlerle tutarsızlık gösteriyor. Bu durum çok fazla risk barındırdığından dolayı adalet sistemi tanık ifadesini nasıl değerlendireceğini gözden geçirmelidir. Mahkemeler asıl suçluları sokaklarda serbestçe dolaştırırken masum insanları da parmaklıklar ardına mahkum edebilir."

 

Ancak birçok araştırmacı sistem değişikliğine gitmeden önce tedbirli olunması gerektiğini belirtiyor. California Üniversitesi psikologlarından Craig Stark şunları söylüyor:

 

"Araştırma sonuçları gösteriyor ki esas bilgi, ilk ifadedeki emin olma derecesine bakılarak elde edilebilir. Polis, jüri üyeleri ve hatta yargıç bile tanığın ifadesinden emin olma derecesini yanlış yorumlayabilir. Jüri üyeleri, ilk ifadedeki emin olma derecesine bakarak tanıklığın değerini doğru bir şekilde tartmak için istatistiklere dayanan çok yönlü bir muhakemeye ihtiyaç duyacaklardır. Bu muhakeme nüansları, ön yargılı bir tutum sergileyen kişilere karşı dengeli bir şekilde kullanılabilir mi?"

 

Çeviri: Esra Kızılkaya ve Eylül Karabulut

Haberin etiketleri:

mahkeme, tanık, dna, robot resim


Haber okunma sayısı: 7278

Yazdır

YORUM EKLE

Yorum Başlığı

Yorum

YORUMLAR

  • Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorum yapan siz olun.

DİĞER HABERLER

bu-kanal-tarimi-bitirecek

BU kanal tarımı bitirecek

10 Temmuz 2020 Cuma 10:30
diyanetten-81-ilin-muftusune-talimat

Diyanet'ten 81 ilin müftüsüne talimat

09 Temmuz 2020 Perşembe 21:32
uyusturucu-ile-savas-yapiyoruz-

Uyuşturucu ile savaş yapıyoruz ...

09 Temmuz 2020 Perşembe 20:41
koronavirus-hastasi-209962-vefat-5300

Koronavirüs hastası 209.962 vefat 5.300

09 Temmuz 2020 Perşembe 20:26
bosanmaya-arabulucu-zorunlulugu

Boşanmaya 'arabulucu' zorunluluğu

09 Temmuz 2020 Perşembe 10:44

ÜLKE GÜNDEMİ

İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır

Türkiye'nin dönem başkanlığını yürüttüğü Asya Parlamenter Asamblesi'nin (APA) "Koronavirüs (Kovid 19)

Bana baronu söyle sana partini söyleyeyim

Saadet Partisi Konya Milletvekili Abdulkadir Karaduman, "Bana baronu söyle sana partini söyleyeyim gibi bir

Davutoğlu 'Pelikancılar çete' dedi

Ahmet Davutoğlu, Türkiye’nin Geleceği Özel’de Tele1 Genel Yayın Yönetmeni Merdan Yanardağ ve TELE1 Ana Haber

İBB'nin yeni genel sekreterinden yolsuzluk açıklaması

İBB Genel Sekreterliği'ne ilişkin devir teslim töreninde konuşan Can Akın Çağlar, hakkındaki yolsuzluk

AKP Suriye'de yaşananlardan ders almamış

CHP Genel Başkan Yardımcısı Ünal Çeviköz, Suriye’nin kuzeyindeki bazı bölgelerin Türk Lirası’na geçmesi

Bakan yerine milletvekili cevap verdi

AK Parti Çankırı Milletvekili Salim Çivitcioğlu, Çankırı Kurşunlu'da yapımı süren baraja ilişkin,

İSTANBUL - HAVA DURUMU

ISTANBUL